Edebiyat

Hayy Bin Yakzan ve Robinson Crusoe

Endülüslü İbn-i Tufeyl’in 12. yüzyılda yazıdığı ıssız ada hikâyesi Hayy Bin Yakzan ile Daniel Defoe’nun 1719’da basılan ilk İngilizce romanı Robinson Crusoe’nun 10 farkı.

1. Issız bir adada insanın benliği nasıl ortaya çıkar, nasıl değer üretir, ürettiği değer ne ifade eder? Her iki eser de bu soruların yanıtlarını arar. Birer biyografidirler ve benzer hayat tecrübelerini ifade ederler.
2. İbn-i Tufeyl’in kahramanı Hayy, toplumsal bağı olmayan bir münzevidir. Kitapta onun uzaklardan gelen mistik Absal’la karşılaşması ve hakikate ulaşma süreci anlatılır. Sahip olduğu plantasyonu için Afrika’ya köle almaya giderken gemisinin batması sonucu ıssız bir adata düşen Robinson Crusoe ise göründüğü kadar masum değildir. Kurmaya giriştiği yaşam alanı uğruna doğaya ve insanlara
karşı tahripkâr olmaktan geri durmamaya kararlıdır.
3. Robinson, adada kendisine yârenlik eden Cuma ile efendi – köle ilişkisi yürütür. Beyaz tenli olduğu için kendisini üstün kabul eder. Kendi tabiriyle ıssız ada onun krallığıdır.
4. Bu eserleri önemli kılan iki temel unsur vardır: İlki, bir felsefi iddia ortaya koymalarından kaynaklanır. İkincisi ise edebî tarzlarının fikriyatlarıyla örtüşmesi ve onu zenginleştirmesidir.
5. Hayy Bin Yakzan’da hikâyeyi anlatan üçüncü bir kişi vardır. Robinson Crusoe’da ise konu doğrudan yazar tarafından anlatılır. Bu fark önemlidir. Çünkü anlatıcının farklı olması hem üslubu hem de bilgi derinliğini etkiler.
6. Robinson zamanı ve mekânı kontrol etmek ister. Zamanı ölçebilmek için uzun bir tahta parçasına çentikler atar. Sadece zamanı denetlemekle yetinmez, kendi ifadesiyle “Ben bu çentikleri Şabat’ı (Yahudilerin dinlenme günü olan cumartesi günleri) unutmamak için atıyorum” der.
061f5732a9e90372306750b2bb94e210
7. Robinson, Şabat’tan bahsederken aslında ailesine atıfta bulunur. O, dindar bir aileden gelmektedir. Geleneğe göre Allah’ın kendisine çizdiği yoldan ayrılmaması gerekir. Ama o denizci olmayı seçer ve bu tercih onu maceradan maceraya sürükler. Crusoe, Şabat’ı unutmadığını ifade ederek ailesine yaptığı ihanete karşı vicdanını rahatlatır.
8. Hayy’ın hikâyesi, derin ama sakin bir İslami düşünceden gelen ve onun izinden giden bir anlatıdır.
9. Pek bilinmez ama Robinson Crusoe sadece bir ıssız ada hikâyesinden ibaret değildir. Crusoe’nun Maceraları adı altında üç cilt şeklinde devam eder.
10. Robinson’un ıssız adaya düşmeden önce de renkli bir hayatı vardır. Brezilya’dan Rusya’ya uzanan pek çok gemi seyahati yapar. Araplara esir düşer, esaretten kurtulur, plantasyonlar kurar… Adaya düştükten sonra bile bencil ve baskıcı kişiliği değişmez.

Yazar Hakkında

Şerif Mardin

Yorum Ekle